Thời gian World Cup

Tổng quan lịch sử

World Cup FIFA là sự kiện thể thao thu hút nhiều người xem hơn cả Thế vận hội. Được tổ chức bốn năm một lần, World Cup lần đầu tiên được đề xuất bởi Jules Rimet vào năm 1928. Trận chung kết đầu tiên năm 1930 có 60.000 khán giả. Từ đó đến nay đã có 20 kỳ World Cup với nhiều khoảnh khắc kỳ diệu nhưng cũng không ít hệ lụy tiêu cực cho các nước chủ nhà, đặc biệt là các nước đang phát triển.

Quy trình chọn nước chủ nhà đã thay đổi qua nhiều năm. Ban đầu chỉ tập trung ở châu Âu và châu Mỹ Latin, sau đó mở rộng sang Bắc Mỹ, châu Á và châu Phi. Năm 2007, FIFA quy định một châu lục không thể đăng cai hai kỳ liên tiếp, tạo cơ hội cho các nước khác. Tuy nhiên, điều này dẫn đến việc các nước như Nam Phi, Brazil và Nga đăng cai với những hậu quả tài chính và nhân đạo nghiêm trọng.

Nghiên cứu điển hình: World Cup 2010 Nam Phi

Tác động tài chính

Nam Phi là nước châu Phi đầu tiên đăng cai World Cup vào năm 2010, sau khi bị cấm tham gia thể thao quốc tế vì chế độ phân biệt chủng tộc. Chính phủ đã đầu tư hàng tỷ euro vào cơ sở hạ tầng như sân vận động, đường sá và đường sắt cao tốc. Tuy nhiên, nhiều người chỉ trích việc chi tiêu xa xỉ trong khi đất nước còn nghèo đói. Chín năm sau, Nam Phi vẫn chưa thu hồi được vốn. Chín trong số mười sân vận động bị thua lỗ, phải cho thuê tổ chức tiệc cưới, sự kiện nhưng vẫn lỗ hàng triệu đô la mỗi năm. Sân Cape Town mất 536 triệu USD xây dựng, chỉ tổ chức 8 trận; hiện lỗ khoảng 6-10 triệu USD mỗi năm. Sân Moses Mabhida cũng thâm hụt 10,2 triệu USD vào năm 2012-2013.

Tác động nhân đạo

Ngoài tài chính, Nam Phi còn đối mặt với nỗi lo gia tăng buôn bán người trong thời gian diễn ra World Cup. Mặc dù các số liệu không chứng minh điều đó, nhưng các tin tức giật gân cho rằng 40.000 phụ nữ nước ngoài sẽ bị buôn bán vào đất nước. Điều này dẫn đến sự kỳ thị đối với người lao động tình dục, vốn đang tìm cách hợp pháp hóa nghề nghiệp. Thay vì bảo vệ, họ lại bị truy đuổi và tấn công. Sự hiểu lầm về người lao động tình dục là chủ đề xuyên suốt, cản trở việc bảo vệ quyền lợi của họ.

Nghiên cứu điển hình: World Cup 2014 Brazil

Tác động tài chính

Brazil là nước Nam Mỹ duy nhất đăng cai vào năm 2014. Chính phủ đã chi gần 3,4 tỷ USD cho 12 sân vận động, vượt dự toán 2 tỷ USD. Nhiều sân sau đó bị bỏ hoang hoặc sử dụng không hiệu quả: Sân Mané Garrincha giá 800 triệu USD hiện là bãi đỗ xe buýt; Arena da Amazônia giá 300 triệu USD được bán cho tư nhân sau khi xây bằng tiền công. Arena de Dunas phải tổ chức tiệc trẻ em và đám cưới. Bê bối dầu mỏ Petrobras tiết lộ 6 trong 12 sân vận động có liên quan đến hối lộ. Sau World Cup và Thế vận hội 2016, nền kinh tế Brazil rơi vào suy thoái, 13 triệu người thất nghiệp.

Tác động nhân đạo

Brazil có ngành du lịch tình dục phát triển. Trong World Cup, một cuộc tuần hành "Slut Walk" đã diễn ra với khẩu hiệu "Thẻ đỏ cho du lịch tình dục". Tuy nhiên, nỗi hoang mang về nạn buôn người khiến chính quyền không hỗ trợ người lao động tình dục, thậm chí còn có các cuộc đột kích và vi phạm nhân quyền. Sự kỳ thị đối với du lịch tình dục đã ngăn cản các chính sách bảo vệ người lao động tình dục.

Nghiên cứu điển hình: World Cup 2018 Nga

Tác động tài chính

Nga đăng cai World Cup lần đầu tiên vào năm 2018 và trở thành kỳ World Cup đắt nhất lịch sử. Chi phí sân vận động lên tới 6,9 tỷ USD, gấp ba lần dự toán. Mặc dù chủ tịch ủy ban tổ chức khẳng định không có gì thừa, các học giả chỉ ra rằng ngân sách thường vượt khỏi tầm kiểm soát, và người dân phải trả giá. Nga xây 10 sân mới và cải tạo 2 sân cũ. Nhiều sân đã tuyên bố phá sản, khó bảo trì. Dù được dùng làm địa điểm tổ chức hòa nhạc, đám cưới, nhưng gánh nặng tài chính là quá lớn.

Tác động nhân đạo

Khác với Nam Phi và Brazil, Nga phải đối mặt với lo ngại về khủng bố. IS đã phát động chiến dịch tuyên truyền trực tuyến với hình ảnh các cầu thủ nổi tiếng bị hành quyết. Để đối phó, Nga tăng cường an ninh tại Chechnya, Dagestan và các khu vực khác, áp dụng công nghệ nhận diện khuôn mặt và vùng cấm bay. May mắn là không có vụ tấn công nào xảy ra trong thời gian diễn ra World Cup.

Suy ngẫm

Rõ ràng việc đăng cai World Cup mang lại nhiều bất lợi. Vậy tại sao các quốc gia vẫn tranh nhau làm chủ nhà? Học giả Stefan Szymanski cho rằng đó là vì chính trị. Các chính trị gia tin rằng tổ chức và giành chiến thắng trên sân nhà sẽ tăng uy tín. Tuy nhiên, có sự chênh lệch giữa nhận thức xã hội và ý nghĩa kinh tế thực sự. Du lịch thường được phóng đại, và chi phí quá lớn khiến nhiều người tin rằng trải nghiệm là vô giá, nhưng cần chú trọng tính bền vững. FIFA và các ủy ban điều hành nên chịu trách nhiệm nhiều hơn trong việc hỗ trợ các nước chủ nhà. Szymanski đề xuất xếp hạng các quốc gia dựa trên cơ sở hạ tầng hiện có thay vì cạnh tranh xem ai hứa hẹn nhiều nhất. Đã đến lúc FIFA ngừng khai thác các nước chủ nhà và thúc đẩy tính bền vững, cũng như mở rộng cơ hội cho các đội tuyển mới. Những bài học này cần được áp dụng cho World Cup 2026 do Mỹ, Mexico và Canada đồng đăng cai.